Lwów – złota historia Pozłotników i Ramiarzy

Wprowadzenie: Korzenie i Dziedzictwo

Korzenie moich osobistych umiejętności oraz historii mojej firmy sięgają Lwowa – miasta o niezwykłym dziedzictwie rzemieślniczym. Jest to również miasto, z którym w dalekiej przeszłości była związana spora część mojej rodziny.

Lwowscy pozłotnicy i ramiarze, jeżeli nie zginęli w czasach wojennych, założyli swoje warsztaty w różnych miastach Polski i za granicą. Przekazali swoją wiedzę, kulturę i wzory innym, wzbogacając tym samym wielu innych ludzi w innych miejscach. Wiatr historii rozdmuchał lwowskie „lekkie złoto” po świecie. Wreszcie przecież jakaś cząstka pozostała.

Na ziemi lwowskiej od wieków działali pozłotnicy i ramiarze ukraińscy. Złocili i restaurowali zabytki w cerkwiach. Ich kultura i praca była kiedyś liczącym się fragmentem w mozaice kultur Lwowa.

Rys Historyczny: Najstarsze Wzmianki (XV–XIX w.)

Poniższe wpisy, oparte na historycznych dokumentach i księgach, ilustrują bogactwo lwowskiej tradycji pozłotniczej i malarskiej:

• 1470: Jedna z najstarszych wzmianek o złocących lwowskich malarzach to zapis w aktach radzieckich o malarzu Bartoszu, którego wyroby zdobiły wielki ołtarz w Sądowej Wiszni, a utrzymywał się także ze złocenia świec kościelnych. [Charewiczowa, s.147,148]
• 1470: Pojawia się we Lwowie krakowski mistrz Mikołaj Haberschrak, który ze swoim bratem Adalbertem rzeźbi, maluje i złoci figurę Marii Magdaleny w katedrze. [Charewiczowa, s.148, Dobrowolski, s.87]
• 1557: Malarz cechowy Augustyn srebrzy tarczę zegara na ratuszu. [T. Mańkowski, „Lwowski cech malarzy…”, Lwów 1936, s.10, 15, 16]
• 1637: Mikłaszewicz Adam, malarz, wykonywał prace malarskie i pozłotnicze na ratuszu lwowskim. [SAP t.V, s.546]
• 1671: Ług Jan, snycerz, zawarł kontrakt na wykonanie ołtarza do katedry lwowskiej i pozłocić w dobrej jakości wyrobów litych,…a to nie cerotowym na transpar kształtem, ale na kształt odlewanych rzeczy z metalu do pozłoty wystawić…. [SAP t.V, s.193]
• 1690: Ljanicki Aleksander złocił ołtarz Św. Trójcy w katedrze lwowskiej. [SAP t.V, s.125]
• 1753: Mateusz, malarz lwowski, pomalował i wyzłocił wiele ołtarzy we Lwowie. [SAP t.V, s.561]
• 1757: Kolczyński Jakub, malarz i pozłotnik, miał prawo do noszenia szabli lub szpady z wyroku sądu lwowskiego; złocił wystrój kościoła bernardynów w Leżajsku. [SAP t.IV, s.66, SAP t.VI, s.323]
• 1758: Mateusz Miller ze Lwowa malował i złocił ołtarze rzeźbione przez Antoniego Osińskiego. [SAP t.V, s.323]
• 1807: Doliński Łukasz, malarz i pozłotnik ukraiński, zdobił i malował wiele cerkwi, między innymi cerkiew Św. Ducha i cerkiew Św. Onufrego we Lwowie oraz cerkiew Uspieńską w Poczajowie. [SAP t.II, s.78]
• 1859: Łagocki Jan, lwowski pozłotnik, wymalował i wyzłocił wielki ołtarz i chrzcielnicę w Czyszkach za 460 zł. [Czyszki, dokumenty parafialne]

Literatura i Źródła

1. Łucja Charewiczowa, „Lwowskie organizacje zawodowe…”, Lwów 1929
2. Tadeusz Mańkowski, „Lwowski cech malarzy…”, Lwów 1936
3. Tadeusz Dobrowolski, „Życie, twórczość i znaczenie społeczne artystów …”, Wrocław 1965
4. „Słownik Artystów Polskich…”, praca zbiorowa, Wrocław od roku 1971

Lwowscy Pozłotnicy (Wyciąg z Ksiąg Adresowych Lwowa)

■ Altberg Jakub: Karola Ludwika 5 [1883, 1897], Sykstuska 26 [1900, 1902, 1913];

■ Altberg Zofia: Sykstuska 24 [1910]; pozłotnik, ramiarz

■ Czernawski S.: K. Ludwika 3 [1883, rzeźb.1900,1902]; pozłotnik, rzeźbiarz

■ Domański Wojciech: Ossolińskich 13 [1910]; pozłotnik, rzeźbiarz, ramiarz

■ Guła Bazyli: Romanowicza 10 [1934, dypl]; pozłotnik, ramiarz

■ Hołowczak Józef: Rzeźnicka 13 [1897], Gazowa 4 [1900,1902]; pozłotnik

■ Jakubiak Walenty: ul. Trzeciego Maja 17 [1894-95], Sykstuska 20 [1897, 1900, 1902], Akademicka 22 [1910], Zimorowicza 3 [1913, 1925, korp., 1934, świadectwo]; pozłotnik, rzeźbiarz

■ Klussaczek Franciszek: ul. Ormiańska 10 [rekl.1873-1877]

■ Kohn T.: Sykstuska 7 [1883]; pozłotnik

■ Koterba Henryk: [1925, skarga, 1934 dyplom]; pozłotnik, ramiarz

■ Krasnopolski Józef: Henniga 6 [1910, 1913, 1925, korp, 1932 rekl.]; pozłotnik

■ Kucharski Piotr: Jagielońska 22 [1897, 1900], Hausmana 7 [1902];

■ Kucharski Stefan: Łyczakowska 7 [1910, 1913]; pozłotnik

■ Kuźmicz J.: Skarbkowska 27 [1910]; pozłotnik

■ Kwiatkowski Michał: ul. Akademicka 23 [rekl.1934-35],działał od 1925 roku

■ Łagocki Jan: Rynek 50 [rekl.1868]

■ Mielniczek Władysław: ul. Bilińskich 19 [rekl.1929]

■ Nowakowski Jan: Batorego 6 [1897], Szeptyckich 44 [1900], Rynek 41 [1902], Szeptyckich 44 [1910]; pozłotnik

■ Palka Maryan: Hodorowskiego 11 [1925, korp]; pozłotnik

■ Pawłowicz Jan: 47 [1925, korp]; pozłotnik

■ Polański Maryan: Łyczakowska 6 [1910, rekl.], Piaskowa 9a [1913, rzeźb.]; pozłotnik, rzeźbiarz

■ Popereczny Władysław: Rzeźbiarska 5 [1910, 1913]; pozłotnik

■ Ruff Antoni: Sobieskiego 4 [1897], Halicka 18 [1900]; pozłotnik

■ Rowiński Julian: Szeptyckich 32 [1913]; pozłotnik

■ Schapira J.: Kopernika 7 [1883]; pozłotnik

■ Tabaczkowski Zachariasz: ul. Teatralna [rekl.1875], pl. Bernardyński 12 [1883]; pozłotnik

■ Zimanowski J.: Kopernika 9 [1910]; pozłotnik

Lwowscy Ramiarze (Wyciąg z Ksiąg Adresowych Lwowa)

■ Altberg Jakub: Karola Ludwika 5 [1883, 1897], Sykstuska 24, 26 [1900, 1902, 1913];

■ Altberg Zofia: Sykstuska 24 [1910]; pozłotnik, ramiarz

■ Anhauch Adolf: Wałowa 15 [1910, 1913]

■ Arbeiter Jakób: Kazimierzowska 33 [1910]

■ Arzt Ozyasz: Kazimierzowska 35 [1910]

■ Bohrer Wolf: Kazimierzowska 15 [1910]

■ Bromilski Jan: Grand Hotel [1913]

■ Deutsch E.: Batorego 24 [1910, 1913]

■ Dutkiewicz Jan: Rynek 39 [1913]

■ Domański W. / Zabłocki S.: Ramy, listwy (Warszawa, Lwów), Smolki 3 [1913]

■ Domański Wojciech: Ossolińskich 13 [1910]; pozłotnik, rzeźbiarz, ramiarz

■ Dornberg Mojżesz: Kołłątaja 6 [1927]

■ Engel M: Sykstuska 21 [1913]

■ Fischler Maurycy: pas.Hausmana 3 [1910], Sykstuska 17 [1913]

■ Fruchs Juda: Karola Ludwika 29 [1910]

■ Gabryel Stanisław: Karola Ludwika 3 [1913]

■ Getritz Aleksander: pl. Kapitulny 7 [1913]

■ Gregorowicz Kazimierz: Halicka 16 [1913]

■ Griffel Mojżesz: Legjonów 25 [1927]

■ Guła Bazyli: Romanowicza 10 [1934, dypl]; pozłotnik, ramiarz

■ Hawranek Edward: Teatralna 10 [1913]

■ Helcel Herman: św. Mikołaja 1 i Akademicka 24 [1910]

■ Heitzman Jak.: Akademicka 28 [1927]

■ Jamroż Stanisław: „Estetyka”, Sienkiewicza 5 [1910, 1913]

■ Koterba Henryk: [1925, skarga, 1934 dyplom]; pozłotnik, ramiarz

■ Kuczabiński Wincenty: Kopernika 9 [1910]

■ Łuka Jakub: Kazimierzowska 26 [1910]

■ Probst Leon: Sienkiewicza 2 [1910, reklama]

■ Preidl Eug.: Pańska 9 [1927]

■ Reizes Gizela: Jagielońska 11a [1910]

■ Singer Jak.: Legjonów 39 [1927]

■ Spinner Chaim: Sykstuska 24 [1910], Sykstuska 13

■ Stern S.: Serbska 14 [1910]

■ Weinstein Ozjasz: Kotlarska 5 [1910]

■ Weitzman Jacob: Akademicka 26, 28 [1910]

■ Weitzmann Natan: Łyczakowska 1 [1910]

Napisał D.L. Sowizdrzał z Niedar